Sömestr tatilinin gelmesi, çocuklar ve gençler için bir heyecan kaynağı olurken, birçok ailede karne stresi de gündeme geliyor. Çocuklar için tatil, dinlenme anlamı taşırken, bazıları için ise sınav ve not baskısının ardından aileleriyle yüzleşme süreci haline gelebiliyor. İstanbul'da Çocuk ve Ergen Psikoloğu Buse Başakgil, bu dönemde ebeveynlerin dikkat etmesi gereken önemli noktalara değiniyor.
Karne Sürecinin Psikolojik Etkileri
Başakgil, ilkokul çağındaki çocuklar için tatil sürecinin, yaz dönemine uyum açısından doğru planlandığında olumlu katkılar sağlayabileceğini belirtirken, ortaokul ve lise çağındaki öğrenciler için karne döneminin kaygı, özgüven kaybı ve değersizlik duyguları gibi uzun vadeli psikolojik sonuçlara yol açabileceğini vurguluyor. Ebeveyn-çocuk iletişiminin kopuklukları, çocukların ailelerinden uzaklaşmasına ve dış çevrelere yönelmelerine neden olabiliyor.
Çocuğunuzu Kıyasalama Yapmayın
Psikolog Buse Başakgil, karne değerlendirmelerinde yapılan en büyük hatanın kıyaslama olduğunu ifade ederek uyarılarda bulunuyor. "Çocuğunuzun karnesini başka çocukların karneleriyle kıyaslamayın. Yaşıtlarıyla karşılaştırmak, arkadaşlarının daha başarılı olduğu vurgusu ve başarısızlıkla suçlanmak, çocukta kaygı, yetersizlik, özgüven eksikliği ve değersizlik duygularına yol açar" diyen Başakgil, karne değerlendirilirken öncelikle olumlu yönlerin öne çıkarılması gerektiğini belirtiyor. Çocuğun kendini ifade etmesine fırsat verilmesi gerektiğini vurgulayan Başakgil, suçlayıcı ve yargılayıcı bir dil yerine, başarısızlıkların nedenlerini birlikte ve yapıcı bir şekilde ele almanın daha sağlıklı olacağını ifade ediyor. Bu süreçte, sömestr tatilinin başarısız olunan dersler için bir kriz değil, telafi ve destek süreci olarak görülmesi gerektiğini belirtiyor.
Başarı ve Başarısızlığın Algısı
Başakgil, başarısızlığın geçici bir durum olduğunun altını çizerken, karnedeki notların çocuğun kişiliğinin bir parçasıymış gibi görülmesinin ciddi riskler taşıdığını ifade ediyor. "Sen tembelsin, yaramazsın, bu gidişle sınıfı geçemezsin" gibi ifadelerin çocuğun "Ben hiçbir işe yaramıyorum" algısı geliştirmesine neden olabileceğini vurgulayan uzman, bunun da kaygıyı artırıp özgüveni zedeleyeceğini belirtiyor. Çocuk, bir alanda başarısızsa, bu durumun ilgi alanları ve destek ihtiyacı üzerinden değerlendirilmesi gerektiği üzerinde duruyor.
Yanlış Ebeveyn Davranışları
Psikolog Buse Başakgil, karne döneminde ebeveynlerin sıklıkla düştüğü hataları sıralıyor. Bu hatalar arasında, kötü not nedeniyle çocuğun spor ve sosyal faaliyetlerinin kısıtlanması, sürece değil yalnızca sonuca odaklanılması, ilk olarak düşük notların gündeme getirilmesi ve kötü not getirdiği için sevgi, ilgi ve şefkatin geri çekilmesi, mesafeli ve soğuk davranılması yer alıyor.
Karne Hediyeleri Konusunda Dikkat
Başakgil, karne hediyesi konusuna da değinerek maddi ödüllerin yanlış kullanıldığında eğitim süreçlerine zarar verebileceğini ifade ediyor. Her zaman tatlı sözlerle takdirin öncelik olması gerektiğini vurgulayan Başakgil, maddi ödülün değerinden ziyade sembolik anlamının önemli olduğunu belirtiyor. İlkokul çağındaki çocuklar için ise kitaplar, boya kalemleri, basit oyuncaklar, doğa gezileri, müze ve sinema etkinliklerinin daha sağlıklı ödüller olduğunu ifade ediyor. Bilgisayar, cep telefonu gibi pahalı hediyeler ya da evcil hayvanların karne hediyesi olarak tercih edilmesinin son derece yanlış olacağını sözlerine ekliyor.
