Türkiye'de 15 yaş ve üzeri nüfus arasında her gün tütün kullananların oranı yüzde 28,3'e ulaşarak, OECD ortalamasının neredeyse iki katı seviyesine çıkmıştır. Bu durum, Türkiye'deki tütünle mücadele politikalarının yeterince etkin olmadığını gösteriyor. İlke Vakfı'nın Sosyal Veri Projesi çerçevesinde, Türkiye Sağlık Araştırması ve Dünya Sağlık Örgütü raporlarından elde edilen verilere göre, tütünle mücadele yalnızca bireysel farkındalıkla sınırlı kalmamalı; önleyici kamu sağlığı stratejileri geliştirilmelidir.
Üretimden Çok Tüketim Karnesiyle Öne Çıkan Tablo
2022 verileri, Türkiye'nin günlük tütün kullanımı açısından OECD ülkeleri arasında ilk sıraya yerleştiğini göstermektedir. Dünya genelinde birçok ülke, tütünün ekonomik katma değerini üretmeye devam ederken, Türkiye'de her gün tütün kullananların oranı yaklaşık iki kat artarak OECD ortalamasının çok üzerine çıkmıştır. Bir zamanlar doğu tipi tütün üretiminde güçlü bir konuma sahip olan Türkiye, günümüzde üretimden çok yüksek tüketim oranlarıyla gündeme gelmektedir.
Türkiye'deki tütün tüketim oranı, günlük kişi başı ortalama 17,8 adet sigara ile, ülkeyi en yoğun içici kitlesine sahip ülke konumuna taşımıştır. Geleneksel tütün tüketim tarzının yaygın hale gelmesi, Türkiye'yi diğer üretici ülkelerin gerisine düşürmüştür. Özellikle teknoloji konusunda ileride olan ülkelerde bile, tüketim alışkanlıkları Türkiye'deki kadar yüksek değildir.
Tütün Endüstrisi Devleri İçmiyor, Türkiye İçiyor
Dünya tütün piyasasına yön veren ülkeler, üretim ve finans merkezleri olsalar da, tütün tüketiminde Türkiye'nin gerisinde kalmaktadırlar. Çok uluslu şirketler tarafından büyük ölçüde üretilen sigaralar, Türkiye'deki yaygın tüketimi daha da artırmaktadır. Örneğin, Japonya'nın teknik dönüşüm çabaları veya Polonya'nın üretim gücü gibi ülkelerde, toplumlar "Türk gibi" içmemektedir. Bu durum, Türkiye'deki tüketim alışkanlıklarının alarm verici seviyelere ulaştığını ortaya koymaktadır.
Politika Başarısı ile Tüketim Oranı Çelişiyor
Türkiye, dumansız hava sahası ve sağlık uyarıları gibi olumlu politika çıktıları üreten bir ülke olmasına rağmen, uygulanan vergilendirme politikaları ve tütün mamullerinin erişilebilir fiyatları, yüksek tüketim oranlarının devam etmesine olanak sağlamaktadır. Örneğin, küresel standart kabul edilen bir paket sigaranın Türkiye'de sadece 2,18 dolara satılması, ülkeyi sigara fiyatları bakımından en ucuz 93. ülke konumuna getirmektedir. Bu durum, tütün bağımlılığını ekonomik olarak sürdürülebilir hale getirmekte ve tütün altyapısı zayıf olan ülkelerle benzer bir tablo sergilemesine yol açmaktadır.
Kanser İstatistiklerinde Tütünün Yeri
Tütün kullanımının halk sağlığı üzerindeki etkisi, akciğer kanseri ve diğer ölüm istatistiklerinde kendini açık bir şekilde göstermektedir. Türkiye'de tütün kaynaklı kanserlerin görülme sıklığı, dünya ortalamasının üzerindedir. 2024 yılına yönelik projeksiyonlar, her 7 ölümden birinin solunum sistemi hastalıkları ile ilgili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, tütünle mücadelede daha kararlı ve denetim gücü yüksek kamu stratejilerinin hayata geçirilmesinin zorunlu olduğunu göstermektedir.
